Het Leidse Gasthuis

id year type location status client
31 2016 zorgwonen Leiden studie Stimuleringsfonds

Wonen in een veranderend zorglandschap

De klassieke verzorgingsstaat zoals ontstaan na de tweede wereldoorlog transformeert langzaam in een participatiesamenleving waarin zelfredzaamheid en een wijkgerichte aanpak centraal staan.

Onder de noemer ‘welzijn nieuwe stijl’ gaat het hedendaagse rijksbeleid niet uit van een klassieke zorg gericht op ‘zorgen voor’, maar wordt de samenleving aangesproken op eigen kracht. De burger wordt verwacht eerst voor zichzelf en naasten te zorgen voordat de (gemeentelijke) overheid zal ondersteunen. Dit veroorzaakt een verschuiving van institutionele zorg naar een wijkgerichte zorg- en welzijnsbenadering waarbij zorg in de eigen omgeving wordt aangeboden.

Geclusterd wonen

Het ontwerpend onderzoek naar ‘Het Leidse Gasthuis’ richt zich op nieuwe gebouw-, woon- en zorgconcepten voor een vorm van geclusterd en meestal tijdelijk wonen voor mensen met een lichte zorgvraag. Want volledig zelfstandig wonen is voor veel cliënten uit deze doelgroep in eerste instantie niet haalbaar. De stap van verblijven in een zorginstelling met 24-uursbegeleiding naar zelfstandig wonen, al dan niet met minimale ambulante begeleiding, is voor cliëntbewoners met een (combinatie van) licht verstandelijke beperking, GGZ-problematiek, psychiatrische stoornissen, slachtoffers van huiselijk geweld of tijdelijke daklozen, te groot.

Een grenstypologie

Het ontwerpend onderzoek naar het Leidse Gasthuis speelt in op deze behoefte en biedt gebouwconcepten die antwoord kunnen geven op deze lacune in het Nederlandse woon- zorgbeleid. Het Leidse Gasthuis geeft daarmee antwoord op de vraag naar een grenstypologie tussen zorginstelling en reguliere woningbouw. Het Leidse Gasthuis biedt niet alleen een fysieke (woon)locatie, maar is een integraal programma van zorg, welzijn en wonen waar deze groep licht zorgbehoevende mensen de overgang van zorgcliënt naar volledig zelfstandige bewoner kunnen maken. Zorginstellingen, welzijnsinstellingen en woningcorporaties werken samen om het Leidse Gasthuis een succes te maken.

De Gasthuis Waaier

Het succes van een Leidse Gasthuis wordt bepaald door maatwerk, iedere cliënt, iedere zorginstelling en iedere wijk waarin een gasthuis zich vestigt, vraagt om een andere zorgaanpak en andere ruimtelijke uitwerking. In plaats van een eenduidige gebouwtypologie ontwikkelden we daarom de Gasthuis Waaier als hulpmiddel om sociale uitgangspunten en de fysieke omgeving met elkaar te verbinden. Ter illustratie van de mogelijkheden is de Gasthuis Waaier vervolgens toegepast op vier ruimtelijke scenario’s in Leiden. Dit resulteerde in voorstellen voor een ‘tHuisHotel aan de Lammermarkt aan de rand van het historisch centrum, een CareCollective aan de Oosterstraat in de zeeheldenbuurt, een SpikkelStad in Leiden Zuid-West en een BuddyBlok in het nieuwe stationsgebied. Deze scenario’s tonen de kansen voor een hedendaags gasthuis in de Leidse context. Van persoonlijke zorgbegeleiding tot groepsbegeleiding, in combinatie met ander programma zoals een restaurant of sociale onderneming, in combinatie met andere doelgroepen zoals statushouders of studenten, van herbestemming tot nieuwbouw. Dit onderzoek toont de mogelijkheden in Leiden als voorbeeld en inspiratie voor architecten, gemeentes en zorg- en welzijnsinstellingen, ook in andere steden.